|
|
|
Das Vereinsheft -
Ausgabe 2/2011
“s draimt mer"
Auszug aus dem Thementeil:
Zum
"s draimt mer"-Heftli
Liebi
Muetterspröchler,
diesmol
hemmer uns e schwierige Titel fir s
Heftli iberlait. Nai, nit wege nem
Thema! „Traum“ oder „Draim“ isch e
spannends Thema, wo vieli gli gsait hen:
„Au ja, do mache mer mit!“ S isch änder
e sprochlichs Problem, s isch wege nem
Wort „träumen“.
Im Alemannische – un ich schwätz jetz
nur vum südbadische Alemannische – gits
soviel lautlichi Variante vu dem Wort,
dass es grusig schwer gsi isch, sich fir
ei Form z entscheide. Aber ei Tod mueß
gstorbe si, un wege dem isch es jetz
halt: „s draimt mer“! Natirlich wisse
mer, dass es im ganze Oschtteil vu
Südbade „s dromt mer“ heißt. Aber
dodemit isch jo nit gnue. S git au
Gegende, do heißts „s draumt mer“ oder
„s draümt mer“. Ja, im Oschte vu Friburg
kammer sogar höre „s drumt mer“! Bi
soviel Variante kammers nit alle recht
mache. Drum bitt ich scho emol um
Veständnis, wenn de Heftlititel nit des
widergit, was mer selber sage dät.
Gwissermaße als Entschädigung isch defir
des, was unseri alemannischi
Kulturschaffendi landuff un landab zum
Thema bejtrage hen, e wahre Genuss.
Soviel gueti Idee sin do vesammlet, dass
mer im Hinblick uf d Lektüre vu unsere „Draum-Bejträg“
frei nach Johann Peter sage kann: „Ne
freudig Stündli, isch s nit e Fündli?“
Deshalb soll an dere Stell allene
Bejträgerinne un Bejträger e ganz
herzlichs Dankschön gsait were.
Zur Iistimmung will
ich e Kindervers zitiere, wo d Mariele
Loy im e Kinderbuech* gfunde het. Sie
hets folgendermaße ins Alemannische
übersetzt:
S hät mer draimt, s
hät mer draimt,
s hät mer zweimol s gliichi draimt.
Isch denn des nit übertraimt,
wenn s eim draimt, s hät eim draimt,
s hät eim zweimol s gliichi draimt?
Unsere
Muetterspröchler wünsch ich e frohes
Wihnachtsfescht un alles Guete firs Johr
2012. Hoffe mer, dass zmindescht e Teil
vu unsere Draim zum Bessere uf dere Welt
Wirklichkeit were.
Friedel Scheer-Nahor
*Allerleirauh. Viele
schöne Kinderreime versammelt von Hans
Magnus Enzensberger und verlegt bei
Suhrkamp in Frankfurt am Main 1961
Z Rom
I gang
wo scho viili gange sin
Vor mir
un au noch mir
nimmt s kei End mit uns
Mensche
us de ganze Welt
kömme si
in di heiligi Stadt
Mer luege was mer könne
vo do bis dört
un wider zruck
du
in welere Kirch isch etz au sell wider
gsi
weisch
mit em Moses
D Sunne drüllt sich furt
un d Stare lüpfts
in geischtrige Wolke
vo de Bäum
über de Himmel ewäg
vo do bis dört
un wider zruck
I lueg de Stare noch
un träum
i wär in Rom
Carola Horstmann
-----------------
Mir het s draimt
Mengmol draimt mer jo so e wirres Ziegs,
dass mer s am nächschte Tag kaum noch
zämmebringt. Ich hab aber doletscht e
Traum gha, wo ganz klar gsi isch un wo i
au am nächschte Morge noch druf gha hab.
Usglöst wore isch der Traum, dunkt s mi,
vun ere Nochricht in de Badische vum 10.
Juni 2010.
Dert isch gmeldet wore, dass d Schwyzer
Volkspartei, SVP nochdenkt het, wie mer
d Schwyz vergrößere könnt. Un do hen sie
an s Vorarlberg, Südtirol, Como, Varese,
Savoyen, de französisch Jura un nit
zletscht an s Elsaß un Bade-Württeberg
denkt. Übrigens, wo d Presse desdrum de
OB vu Weil befrogt het, het der erscht
emol in de Kalender guckt, ob nit de
erscht April wär.
S isch nur e kleini Meldung gwese, aber
irgendwie isch sie mir nit us em Kopf
gange. Do het doch ganz echt einer sich
vorgstellt, alli Alemanne unter ei Hut z
bringe un noch e paar umliegendi
Ortschafte wie Como, Varese un de
französisch Jura dezue. Des isch, denk
i, wegem Sprach- un Religionsproporz gsi.
Mir
het s also draimt, des wär e so kumme.
De Traum vum e große Alemannestaat wär
endlig Wirklichkeit wore. Wie s dezue
kumme isch, het mir mei Traum nit
verzellt, aber so genau sin Träum jo au
nit. Also znächschtemol bin i weidli
zfriede gsi. Als „Neuschwyzer“ hab i
nämlig jetze nueme alli Vorteil vu de EU
ohni d Nochteile genieße könne. Dene ihr
Gezeter alli Täg isch mi nix meh a gange.
Au um de Euro hab ich mer kei Sorge meh
mache bruche, ich hab jo jetz de Franke
gha. D Schwyz het keini Soldate
furtgschickt, wo irgendswo in de weite
Welt unseri Freiheit verteidige solle.
De Staat het kei Schulde gmacht, un
eneweg isch gnue Geld do gsi, für alles
im Schuss z halte. Endlig mol bisch nit
für e Dubel gnumme wore, wenn de im
Alltag wie au im Arbeitslebe alemannisch
gschwätzt hesch. Us em Radio un us em
Fernseher hesch nueme dei vertrauti
Sprochmelodie ghört. Wege de
Volksbegehre bisch sogar direkt an de
Demokratie beteiligt gsi. Endlig sin d
Alemanne unter sich gwese. - Jo fascht -
s het jo au die frankophone, die
italienische un rätoromanische
Volksgruppe in dem Staat gha, aber immer
noch besser wie d Schnellschwätzer
nördlich vum Main, wo sich eibilde, sie
wäre ebbis Bessers wie mir. E schöne
Traum, gell?
Ich mueß mich im Schlof rumdrillt habe,
un so het sich deno au mei Traum
rumdrillt. Dass mir Neuschwyzer nur e
Staatsanghörigkeit uf Bewährung gha hen,
isch mir erscht spät ufgfalle. Die Lit,
wo uns „heim in d Schwyz“ gholt hen, sin
nämlig nit untätig bliebe. Nit emol s
Ableischte vun zwölf Woche Wehrdienst in
de Armee het dene glängt, für unser
Vaterlandsliebi z beweise. Sie hen ganzi
Kolonne vu gnadelose „Schwyzermacher“
inkognito überall na gschickt zum unser
Gsinnung z prüfe un die hen höllisch
gluschteret. Luege un horche isch agsagt
gsi. Wenn de am Kiosk statt de „Basler
Zittung“ die „Badisch“ kauft hesch, no
isch des vermerkt wore. Hesch im Migro e
Gruyère un kei Emmetaler kauft, no isch
des au uf d Liste kumme. E rote Bordeaux
statt neme Fendant het au kei Gnad
gfunde, un wenn de im e Tourischt, wo
halt mit aller Gwalt kei Alemannisch
verstande het, de Weg, so guet s gange
isch, uf Schriftdeutsch vergliggert
hesch, isch des ums Rumgucke in deini
Akte kumme.
Zu allem hi het au noch d Regierung d
Vereinheitlichung vun de alemannsiche
Sproch beschlosse. Do druf hi isch
zwische de Lehrer, de
Sprochwisseschaftler un de Mundart- un
Brauchtumsgruppe us allene alemannische
Regione e Riesegschtritt usbroche, nit
nur do drüber, wie mer was heißt, nai au
noch wie s gschriebe were sodd. Des isch
deno au wie e Feuer uf alli alemannische
Bevölkerungsgruppe übergschwabbt, un so
sin bal überall in de Regione tausendi
uf d Stroß gange, geh manifeschtiere, ob
mer zum Kuhmage Sulz oder Kuddle sait,
ob mer gsi oder gwese sage mueß, oder au
ob „mir hen“ oder „mir hän“ die richtig
Schreibweis isch. S isch zum e richtig
gnadelose Kulturkrieg um die rein Lehr
vu de alemannische Sproch kumme. Nueme
im Nordbadische isch Rueh gsi. Selli
schwätze jo kei alemannisch un sin nur
us Versehe in d Schwyz ufgnumme wore.
Über all dene Probleme het d Regierung
sich nimmi um e wirklig dringends
Problem kümmere könne. Sie het nit
gwisst, wie sie sich gege die Immigrante
us em Norde un Oste vu Deutschland wehre
sodd. Durch de Wegfall vum
Bade-Württembergische Beitrag zum
Länderfinanzusgleich sin ganzi deutschi
Bundesstaate so verarmt, dass de d Not
hesch mit de Händ greife könne. Un die
sin jetz an de Grenz gstande un hen in d
Schwyz welle. S isch also nimmi guet
gstande um de Alemannestaat. Wo die
Flüchtling dann au noch masseweis, vu
Lörrach us über de Rhi gschwumme, oder
mit Bootli in d Schwyz eidrunge sin,
isch s totale Chaos usbroche.
In dem Moment vu de höchschte Not het s
mi gschüttlet un i bin ufgwacht. Erscht
emol hab i nit gwisst, wo n i bin. De
Angschtschweiß isch mer uf de Stirn
gstande un i hab ganz ruhig durchschnufe
müeße. Deno hab i erscht wieder
gschnallt, wo i bin un wo i leb. Un
glaube s mer, s isch mer recht gsi.
Frank Huttelmeier

|
Im Werner Richter sin
Umwelterfolg
So-n-e Bricht schrib i gern. Kurz zemmegfasst:
1982 hen si im Wiesetal d Wiese begradigt. Us em
lebendige Fluss isch e Kanalverschnitt wore.
Kahli Ufer, langwiiligs Bachbett. De Werner het
dertmols d Meinig vo viele Wiesetäler ufgnoh un
in sinere Spalte as „Ohrechrüübler“ im
Markgräfler Tagblatt des Gedicht gschriibe:
Munter d Wiese
fließt,
chuum e Zwiigli grüeßt
im Verbeihusche
kei Blätterrusche
bruscht vom Ufer,
sufer
sin d Borde.
Eintönig worde
isch s Wiesetal,
leer un kahl.
Menschehänd
gänn dr der Lauf
bis zuem End,
Usverkauf
vo de Natur,
stuur
Dii Weg
an alle Täg,
fließ
un grüeß
de Vater Rhii,
villicht wird´s dört eweng schöner sii! |
 |
Dodrüber het sich nit numme de Vogt vo Huuse gfreut, sondern
vieli Naturfründ. Aber fertig. Nüt isch passiert.
No het de Werner zwei Johr spöter nonemool des Thema ufs
Tapet brocht un de Leser empfohle, doch s Gedicht usschniide
un an d Rothüüser schicke.
Un des het offesichtlich zunde. D Wiese isch in de nächschte
Johre „renaturiert“ wore. Un au d Buure, wo jetz bim Ackere
mit de Uferbewachsung eweng meh Problem hen, sin iiverstande
gsi.
Letscht isch de Werner mit em Huusemer Lehrer Baumgartner an
de Wiese gstande. Un der het zue nem gsait: „Weisch wer
schuld dra isch, dass d Wieseborde wieder eso grüen sin?“
„He“, het de Werner gsait, „eweng han i au scho mitgholfe.“
„ Nai“, het de Huusemer Lehrer dodruf gsait, „du bisch
schuld, mit dine Gedichter für d Wiese.“
Mir freue us mit em Werner für des Kompliment. Un
unterstriche, was er 1985 in sinere Spalte emol gschriibe
het: „Mänkmool cha me mit eweng stupfe meh usrichte as mit
drufhaue.“ Un mi Kommentar: Vorusgsetzt, dass me s mit
vernünftige Mensche z tue het.
De Alt-Präsi
Winterhalder & Hofmeier (Präzisionsuhre
usem Schwarzwald)
Unser Mitglied, d‘ Dichterin Rosemarie
Banholzer, isch vu ihrer Muetter und
ihrem Großbappe her us de Schwarzwälder
Winterhalder-Familie, welle in Neustadt
und drum enum Uhre fabriziert hot.
D‘ Firma „Winterhalder & Hofmeier“ isch
um es Johr 1850 gründet worre vum
Matthäus Winterhalder (1799-1863) us
Friedenweiler und em Johannes Hofmeier
(1802-1876) us Schwärzenbach. D‘
Winterhalder Uhre hond als Merkmal es
eigstanzte Zeiche „W & H SCH“. D‘
Uhrefabrik hot massive und kunschtvolle
Uhre fir de Kaminsims (englisch Bracket
Clock) und Standuhre bsunders in
England, Irland und de Vereinigte Staate
vu Amerika verkauft. D‘ Firma hot konne
100 Johr bis zum Johr 1933 schaffe
könne. In de zweite Generation isch se
inne offene Handelsgsellschaft
umgwandelt worre mit em Name „M.
Winterhalder & Hofmeier, Friedenweiler
und Schwärzenbach, in Neustadt“.
In de dritte Generation hot mer se am
19. Dezember 1908 „M. Winterhalder &
Hofmeier GmbH“ ghoße. D‘ Gsellschafter
vu de Firma wared mitenand verwandt. Sie
wared alle Brieder oder Vettere us de
große Winterhalder-Familie mit eigne
Fabrikle und hond us denne fir d‘
gmeinsame Winterhalder & Hofmeier-Firma
spezielle Uhre und Werke gliefered.
Im Erschte Weltkrieg hot mer uff d‘
Kriegsproduktion umstelle mieße. Nach em
Erschte Weltkrieg isch es Uhre verkaufe
it leicht gmacht worre. Importzöll,
Inflation, Wirtschaftskrise und
billigere, eifachere Uhre uf em Markt
hond es Gschäft schlecht laufe lo. Also
hot d‘ Firma Winterhalder & Hofmeier
1933 uffghört mit em Uhre baue und isch
am 2. Juni 1937 us em Handelsregischter
gstriche worre.
Die Uhre werred numme produziert, aber
d‘ Sammler und Liebhaber schätzed immer
no selle Präzisionsuhre us em
Schwarzwald. D‘ Familie Vogelbacher vum
Café Feldbergblick in Schwärzenbach
(Ortsteil vu Titisee-Neustadt) sammled
die Uhre und stelled se in ihrem Café
aus.
Zum Witerläse:
Gerd Bender: Die Uhrenmacher des hohen
Schwarzwaldes und ihre Werke, Band II,
Verlag Müller, Villingen, ohne Datum.
Karl Kochmann: Lenzkirch Clock Factory
(Part 1), Winterhalder & Hofmeier Clocks
(Part 2). Merritt’s Antiques Inc.,
Douglassville, PA 19518, USA 2005. ISBN
0-933396-16-3.
Zsammetrage vum Roland H. Bueb
 |
Mi Uhr
I hon e
Schwarzwälder Uhr,
die isch dopplet so alt wie i,
sie goht uf d’Minut‘, direkt
stur,
schleht all Viertelstund
und erinneret mi, dass
kon Dag rückholbar isch,
dass die Zit wietergoht,
au wenn d’Uhr schtoht,
weil i’s Ufziehe vegesse hon –
trotzdem gieht’s eifach kon
Halt im Lebenslauf,
wo vu obe isch bschtimmt. –
Solang ’s Kerzle no glimmt
und de Zeiger sini Runde macht,
freu i mi a de Schwarzwald-Uhr,
wo min Großbappe hot gmacht.
Rosemarie
Banholzer
|
Do fahre mer emol
hi
Mit blutte
Fiäß im Matsch
In
Gutach, de Heimat vum Bollehut, gibt s ebbis, wo
bemerkenswert isch, nämlig de „Park der Sinne.“ De Weg zu
dem Park am e Berghängli in de Nächi vo de Vogtsbauernhöf
isch guet usgschildert. Um des Gelände rum schlänglet sich e
2,1 km langs Wegli, mol nuff, mol nab. S Bsundere dra isch,
dass mer die Strecki barfuß laufe mueß. Un unterwegs kriegt
mer die unterschiedlichste Untergrundmateriale unter die
näckige Füeß. Sand, Kies, Moos, Tannezapfe, Gras un n it z
vergesse Matsch, wo bis an d Knöchel geht. Des isch aber nit
alles.
Unterwegs
wirsch ufghalte vu verschiedene Statione. Eimol wird dei Nas
mit verschiedene Gerüch teschtet, mol d Ohre mit
Vogelgeräusche, mol s Gfühl mit Fellstückli, wo de verrote
sollsch, was für me Vieh des ghört. Gschlosseni Hüttli liege
au uf em Weg. S ein mit Entspannungsmusik, s ander mit
Farbespiele, un s dritt isch für d Ohre; do kannsch z. B. in
e Morge uf em Baurehof neihorche, vum Hahneschrei bis zu de
Viehfütterung.
Dann kummsch mit dreggige Füeß an de Ausgangspunkt zrück,
aber dert sin in ere lange Reih Wasserhähne, wo de de Morast
ab de Füeß kriegsch. E Handtuch mueß mer aber selber
mitbringe.
De Park isch vu Oktober bis April gschlosse. De Eitritt
koschtet 5 €. Schließfächer für d Schuh un Tasche zum
neimache sin vorhande.
Rundrum gibt s au noch anderi Sache zum Sähne. D
Vogtsbauerehöf sin nit wit, e Modelleisebahnmuseum gibt s, d
Glasbläserei „Dorotheenhütte“ isch glei denebe un e paar
Kilometer weiterscht isch Triberg mit seine Wasserfäll un de
größte Kuckucksuhr uf de Welt.
Wer meh wisse will, luegt ins Internet unter
www.parkmitallensinnen.de
Frank
Huttelmeier
|
|