Das Vereinsheft -
Ausgabe 2/2011
“s draimt mer"
 

Was dinne stoht:

s draimt mer
Neui Mitglieder
Us em Verein
Mundart in der Schule
Liebi Gsellschaft
Us de Gruppe
Blick über de Rhii
Mache mit
Des un sell
Do fahre mer emol hi
Mir gratuliere
Termine
Nachruef
Büecher un CD
Mitglied werde
s Allerletscht

 

Auszug aus dem Thementeil:
 

Zum "s draimt mer"-Heftli

Liebi Muetterspröchler,

diesmol hemmer uns e schwierige Titel fir s Heftli iberlait. Nai, nit wege nem Thema! „Traum“ oder „Draim“ isch e spannends Thema, wo vieli gli gsait hen: „Au ja, do mache mer mit!“ S isch änder e sprochlichs Problem, s isch wege nem Wort „träumen“.
Im Alemannische – un ich schwätz jetz nur vum südbadische Alemannische – gits soviel lautlichi Variante vu dem Wort, dass es grusig schwer gsi isch, sich fir ei Form z entscheide. Aber ei Tod mueß gstorbe si, un wege dem isch es jetz halt: „s draimt mer“! Natirlich wisse mer, dass es im ganze Oschtteil vu Südbade „s dromt mer“ heißt. Aber dodemit isch jo nit gnue. S git au Gegende, do heißts „s draumt mer“ oder „s draümt mer“. Ja, im Oschte vu Friburg kammer sogar höre „s drumt mer“! Bi soviel Variante kammers nit alle recht mache. Drum bitt ich scho emol um Veständnis, wenn de Heftlititel nit des widergit, was mer selber sage dät.
Gwissermaße als Entschädigung isch defir des, was unseri alemannischi Kulturschaffendi landuff un landab zum Thema bejtrage hen, e wahre Genuss. Soviel gueti Idee sin do vesammlet, dass mer im Hinblick uf d Lektüre vu unsere „Draum-Bejträg“ frei nach Johann Peter sage kann: „Ne freudig Stündli, isch s nit e Fündli?“ Deshalb soll an dere Stell allene Bejträgerinne un Bejträger e ganz herzlichs Dankschön gsait were.

Zur Iistimmung will ich e Kindervers zitiere, wo d Mariele Loy im e Kinderbuech* gfunde het. Sie hets folgendermaße ins Alemannische übersetzt:

S hät mer draimt, s hät mer draimt,
s hät mer zweimol s gliichi draimt.
Isch denn des nit übertraimt,
wenn s eim draimt, s hät eim draimt,
s hät eim zweimol s gliichi draimt?

Unsere Muetterspröchler wünsch ich e frohes Wihnachtsfescht un alles Guete firs Johr 2012. Hoffe mer, dass zmindescht e Teil vu unsere Draim zum Bessere uf dere Welt Wirklichkeit were.
Friedel Scheer-Nahor

*Allerleirauh. Viele schöne Kinderreime versammelt von Hans Magnus Enzensberger und verlegt bei Suhrkamp in Frankfurt am Main 1961

 

Z Rom

I gang
wo scho viili gange sin

Vor mir
un au noch mir
nimmt s kei End mit uns
Mensche
us de ganze Welt
kömme si
in di heiligi Stadt

Mer luege was mer könne
vo do bis dört
un wider zruck
du
in welere Kirch isch etz au sell wider gsi
weisch
mit em Moses

D Sunne drüllt sich furt
un d Stare lüpfts
in geischtrige Wolke
vo de Bäum
über de Himmel ewäg
vo do bis dört
un wider zruck

I lueg de Stare noch
un träum
i wär in Rom

Carola Horstmann
 

-----------------

Mir het s draimt

Mengmol draimt mer jo so e wirres Ziegs, dass mer s am nächschte Tag kaum noch zämmebringt. Ich hab aber doletscht e Traum gha, wo ganz klar gsi isch un wo i au am nächschte Morge noch druf gha hab. Usglöst wore isch der Traum, dunkt s mi, vun ere Nochricht in de Badische vum 10. Juni 2010.

Dert isch gmeldet wore, dass d Schwyzer Volkspartei, SVP nochdenkt het, wie mer d Schwyz vergrößere könnt. Un do hen sie an s Vorarlberg, Südtirol, Como, Varese, Savoyen, de französisch Jura un nit zletscht an s Elsaß un Bade-Württeberg denkt. Übrigens, wo d Presse desdrum de OB vu Weil befrogt het, het der erscht emol in de Kalender guckt, ob nit de erscht April wär.

S isch nur e kleini Meldung gwese, aber irgendwie isch sie mir nit us em Kopf gange. Do het doch ganz echt einer sich vorgstellt, alli Alemanne unter ei Hut z bringe un noch e paar umliegendi Ortschafte wie Como, Varese un de französisch Jura dezue. Des isch, denk i, wegem Sprach- un Religionsproporz gsi.

Mir het s also draimt, des wär e so kumme. De Traum vum e große Alemannestaat wär endlig Wirklichkeit wore. Wie s dezue kumme isch, het mir mei Traum nit verzellt, aber so genau sin Träum jo au nit. Also znächschtemol bin i weidli zfriede gsi. Als „Neuschwyzer“ hab i nämlig jetze nueme alli Vorteil vu de EU ohni d Nochteile genieße könne. Dene ihr Gezeter alli Täg isch mi nix meh a gange. Au um de Euro hab ich mer kei Sorge meh mache bruche, ich hab jo jetz de Franke gha. D Schwyz het keini Soldate furtgschickt, wo irgendswo in de weite Welt unseri Freiheit verteidige solle. De Staat het kei Schulde gmacht, un eneweg isch gnue Geld do gsi, für alles im Schuss z halte. Endlig mol bisch nit für e Dubel gnumme wore, wenn de im Alltag wie au im Arbeitslebe alemannisch gschwätzt hesch. Us em Radio un us em Fernseher hesch nueme dei vertrauti Sprochmelodie ghört. Wege de Volksbegehre bisch sogar direkt an de Demokratie beteiligt gsi. Endlig sin d Alemanne unter sich gwese. - Jo fascht - s het jo au die frankophone, die italienische un rätoromanische Volksgruppe in dem Staat gha, aber immer noch besser wie d Schnellschwätzer nördlich vum Main, wo sich eibilde, sie wäre ebbis Bessers wie mir. E schöne Traum, gell?

Ich mueß mich im Schlof rumdrillt habe, un so het sich deno au mei Traum rumdrillt. Dass mir Neuschwyzer nur e Staatsanghörigkeit uf Bewährung gha hen, isch mir erscht spät ufgfalle. Die Lit, wo uns „heim in d Schwyz“ gholt hen, sin nämlig nit untätig bliebe. Nit emol s Ableischte vun zwölf Woche Wehrdienst in de Armee het dene glängt, für unser Vaterlandsliebi z beweise. Sie hen ganzi Kolonne vu gnadelose „Schwyzermacher“ inkognito überall na gschickt zum unser Gsinnung z prüfe un die hen höllisch gluschteret. Luege un horche isch agsagt gsi. Wenn de am Kiosk statt de „Basler Zittung“ die „Badisch“ kauft hesch, no isch des vermerkt wore. Hesch im Migro e Gruyère un kei Emmetaler kauft, no isch des au uf d Liste kumme. E rote Bordeaux statt neme Fendant het au kei Gnad gfunde, un wenn de im e Tourischt, wo halt mit aller Gwalt kei Alemannisch verstande het, de Weg, so guet s gange isch, uf Schriftdeutsch vergliggert hesch, isch des ums Rumgucke in deini Akte kumme.

Zu allem hi het au noch d Regierung d Vereinheitlichung vun de alemannsiche Sproch beschlosse. Do druf hi isch zwische de Lehrer, de Sprochwisseschaftler un de Mundart- un Brauchtumsgruppe us allene alemannische Regione e Riesegschtritt usbroche, nit nur do drüber, wie mer was heißt, nai au noch wie s gschriebe were sodd. Des isch deno au wie e Feuer uf alli alemannische Bevölkerungsgruppe übergschwabbt, un so sin bal überall in de Regione tausendi uf d Stroß gange, geh manifeschtiere, ob mer zum Kuhmage Sulz oder Kuddle sait, ob mer gsi oder gwese sage mueß, oder au ob „mir hen“ oder „mir hän“ die richtig Schreibweis isch. S isch zum e richtig gnadelose Kulturkrieg um die rein Lehr vu de alemannische Sproch kumme. Nueme im Nordbadische isch Rueh gsi. Selli schwätze jo kei alemannisch un sin nur us Versehe in d Schwyz ufgnumme wore.

Über all dene Probleme het d Regierung sich nimmi um e wirklig dringends Problem kümmere könne. Sie het nit gwisst, wie sie sich gege die Immigrante us em Norde un Oste vu Deutschland wehre sodd. Durch de Wegfall vum Bade-Württembergische Beitrag zum Länderfinanzusgleich sin ganzi deutschi Bundesstaate so verarmt, dass de d Not hesch mit de Händ greife könne. Un die sin jetz an de Grenz gstande un hen in d Schwyz welle. S isch also nimmi guet gstande um de Alemannestaat. Wo die Flüchtling dann au noch masseweis, vu Lörrach us über de Rhi gschwumme, oder mit Bootli in d Schwyz eidrunge sin, isch s totale Chaos usbroche.

In dem Moment vu de höchschte Not het s mi gschüttlet un i bin ufgwacht. Erscht emol hab i nit gwisst, wo n i bin. De Angschtschweiß isch mer uf de Stirn gstande un i hab ganz ruhig durchschnufe müeße. Deno hab i erscht wieder gschnallt, wo i bin un wo i leb. Un glaube s mer, s isch mer recht gsi.

Frank Huttelmeier
 

 


Im Werner Richter sin Umwelterfolg

So-n-e Bricht schrib i gern. Kurz zemmegfasst: 1982 hen si im Wiesetal d Wiese begradigt. Us em lebendige Fluss isch e Kanalverschnitt wore. Kahli Ufer, langwiiligs Bachbett. De Werner het dertmols d Meinig vo viele Wiesetäler ufgnoh un in sinere Spalte as „Ohrechrüübler“ im Markgräfler Tagblatt des Gedicht gschriibe:
 

Munter d Wiese fließt,
chuum e Zwiigli grüeßt
im Verbeihusche
kei Blätterrusche
bruscht vom Ufer,
sufer
sin d Borde.
Eintönig worde
isch s Wiesetal,
leer un kahl.

Menschehänd
gänn dr der Lauf
bis zuem End,
Usverkauf
vo de Natur,
stuur
Dii Weg
an alle Täg,
fließ
un grüeß
de Vater Rhii,
villicht wird´s dört eweng schöner sii!


Dodrüber het sich nit numme de Vogt vo Huuse gfreut, sondern vieli Naturfründ. Aber fertig. Nüt isch passiert.
No het de Werner zwei Johr spöter nonemool des Thema ufs Tapet brocht un de Leser empfohle, doch s Gedicht usschniide un an d Rothüüser schicke.
Un des het offesichtlich zunde. D Wiese isch in de nächschte Johre „renaturiert“ wore. Un au d Buure, wo jetz bim Ackere mit de Uferbewachsung eweng meh Problem hen, sin iiverstande gsi.

Letscht isch de Werner mit em Huusemer Lehrer Baumgartner an de Wiese gstande. Un der het zue nem gsait: „Weisch wer schuld dra isch, dass d Wieseborde wieder eso grüen sin?“ „He“, het de Werner gsait, „eweng han i au scho mitgholfe.“ „ Nai“, het de Huusemer Lehrer dodruf gsait, „du bisch schuld, mit dine Gedichter für d Wiese.“

Mir freue us mit em Werner für des Kompliment. Un unterstriche, was er 1985 in sinere Spalte emol gschriibe het: „Mänkmool cha me mit eweng stupfe meh usrichte as mit drufhaue.“ Un mi Kommentar: Vorusgsetzt, dass me s mit vernünftige Mensche z tue het.

De Alt-Präsi
 


Winterhalder & Hofmeier (Präzisionsuhre usem Schwarzwald)

Unser Mitglied, d‘ Dichterin Rosemarie Banholzer, isch vu ihrer Muetter und ihrem Großbappe her us de Schwarzwälder Winterhalder-Familie, welle in Neustadt und drum enum Uhre fabriziert hot.

D‘ Firma „Winterhalder & Hofmeier“ isch um es Johr 1850 gründet worre vum Matthäus Winterhalder (1799-1863) us Friedenweiler und em Johannes Hofmeier (1802-1876) us Schwärzenbach. D‘ Winterhalder Uhre hond als Merkmal es eigstanzte Zeiche „W & H SCH“. D‘ Uhrefabrik hot massive und kunschtvolle Uhre fir de Kaminsims (englisch Bracket Clock) und Standuhre bsunders in England, Irland und de Vereinigte Staate vu Amerika verkauft. D‘ Firma hot konne 100 Johr bis zum Johr 1933 schaffe könne. In de zweite Generation isch se inne offene Handelsgsellschaft umgwandelt worre mit em Name „M. Winterhalder & Hofmeier, Friedenweiler und Schwärzenbach, in Neustadt“.

In de dritte Generation hot mer se am 19. Dezember 1908 „M. Winterhalder & Hofmeier GmbH“ ghoße. D‘ Gsellschafter vu de Firma wared mitenand verwandt. Sie wared alle Brieder oder Vettere us de große Winterhalder-Familie mit eigne Fabrikle und hond us denne fir d‘ gmeinsame Winterhalder & Hofmeier-Firma spezielle Uhre und Werke gliefered.
Im Erschte Weltkrieg hot mer uff d‘ Kriegsproduktion umstelle mieße. Nach em Erschte Weltkrieg isch es Uhre verkaufe it leicht gmacht worre. Importzöll, Inflation, Wirtschaftskrise und billigere, eifachere Uhre uf em Markt hond es Gschäft schlecht laufe lo. Also hot d‘ Firma Winterhalder & Hofmeier 1933 uffghört mit em Uhre baue und isch am 2. Juni 1937 us em Handelsregischter gstriche worre.

Die Uhre werred numme produziert, aber d‘ Sammler und Liebhaber schätzed immer no selle Präzisionsuhre us em Schwarzwald. D‘ Familie Vogelbacher vum Café Feldbergblick in Schwärzenbach (Ortsteil vu Titisee-Neustadt) sammled die Uhre und stelled se in ihrem Café aus.

Zum Witerläse:

Gerd Bender: Die Uhrenmacher des hohen Schwarzwaldes und ihre Werke, Band II, Verlag Müller, Villingen, ohne Datum.

Karl Kochmann: Lenzkirch Clock Factory (Part 1), Winterhalder & Hofmeier Clocks (Part 2). Merritt’s Antiques Inc., Douglassville, PA 19518, USA 2005. ISBN 0-933396-16-3.

Zsammetrage vum Roland H. Bueb

 

Mi Uhr

I hon e Schwarzwälder Uhr,
die isch dopplet so alt wie i,
sie goht uf d’Minut‘, direkt stur,
schleht all Viertelstund
und erinneret mi, dass
kon Dag rückholbar isch,
dass die Zit wietergoht,
au wenn d’Uhr schtoht,
weil i’s Ufziehe vegesse hon –
trotzdem gieht’s eifach kon
Halt im Lebenslauf,
wo vu obe isch bschtimmt. –
Solang ’s Kerzle no glimmt
und de Zeiger sini Runde macht,
freu i mi a de Schwarzwald-Uhr,
wo min Großbappe hot gmacht.

Rosemarie Banholzer
 


Do fahre mer emol hi

Mit blutte Fiäß im Matsch

In Gutach, de Heimat vum Bollehut, gibt s ebbis, wo bemerkenswert isch, nämlig de „Park der Sinne.“ De Weg zu dem Park am e Berghängli in de Nächi vo de Vogtsbauernhöf isch guet usgschildert. Um des Gelände rum schlänglet sich e 2,1 km langs Wegli, mol nuff, mol nab. S Bsundere dra isch, dass mer die Strecki barfuß laufe mueß. Un unterwegs kriegt mer die unterschiedlichste Untergrundmateriale unter die näckige Füeß. Sand, Kies, Moos, Tannezapfe, Gras un n it z vergesse Matsch, wo bis an d Knöchel geht. Des isch aber nit alles.
Unterwegs wirsch ufghalte vu verschiedene Statione. Eimol wird dei Nas mit verschiedene Gerüch teschtet, mol d Ohre mit Vogelgeräusche, mol s Gfühl mit Fellstückli, wo de verrote sollsch, was für me Vieh des ghört. Gschlosseni Hüttli liege au uf em Weg. S ein mit Entspannungsmusik, s ander mit Farbespiele, un s dritt isch für d Ohre; do kannsch z. B. in e Morge uf em Baurehof neihorche, vum Hahneschrei bis zu de Viehfütterung.
Dann kummsch mit dreggige Füeß an de Ausgangspunkt zrück, aber dert sin in ere lange Reih Wasserhähne, wo de de Morast ab de Füeß kriegsch. E Handtuch mueß mer aber selber mitbringe.
De Park isch vu Oktober bis April gschlosse. De Eitritt koschtet 5 €. Schließfächer für d Schuh un Tasche zum neimache sin vorhande.
Rundrum gibt s au noch anderi Sache zum Sähne. D Vogtsbauerehöf sin nit wit, e Modelleisebahnmuseum gibt s, d Glasbläserei „Dorotheenhütte“ isch glei denebe un e paar Kilometer weiterscht isch Triberg mit seine Wasserfäll un de größte Kuckucksuhr uf de Welt.
Wer meh wisse will, luegt ins Internet unter www.parkmitallensinnen.de

Frank Huttelmeier


 

 

 

© 2011 - alemannisch.de
Javascript Menu by Deluxe-Menu.com